به نام خداوند جان و خرد
به مناسبت سومين اجلاس «شوراي هماهنگي» جهاد
در سال اتحاد ملي و انسجام اسلامي
مجاهدات «بوسعيد» از براي «وحدت»
1386/09/14 13:36
  مصحح «اسرار التوحيد» مي‌نويسد:  «ابوسعيد در تصوف و عرفان ايراني، همان مقام را دارد كه حافظ در قلمرو شعر فارسي. هر دو تن دو نقطة كمال و گلچين‌كنندة مجموعة زيباييها و ارزشهاي قبل از خويشند. حافظ در پايان دورة درخشان تجربه‌هاي شعري، بدين كار پرداخته و بوسعيد نيز به نوعي ديگر در پايان دورة درخشان تصوف. آنچه در قرون بعد بعنوان عرفان نظري شهرت يافته، چيزي است وراي منظور ما. آنچه از سنت‌هاي شعر فارسي و انديشه‌ها و تصويرها و تجارب ارجمند هنري و فرهنگ شعري تا عصر حافظ وجود داشته در ديوان حافظ، به شيواترين اسلوبي گلچين شده است و در حقيقت ديوان حافظ نمايشگاهي است كه در آن شش قرن تجربة هنري و عرفاني در برابر ذوق و ادراك ما قرار مي‌گيرد. در مورد بوسعيد نيز اين قضيه مصداق دارد: آنچه در طول چهار قرن نخستين تصوف و عرفان ايراني ـ كه دوران زريّن اين پديدة روحاني و فرهنگي است، يعني دوران زهد و عشق و ملامت ـ وجود داشته در گفتار و رفتار بوسعيد خلاصه و گلچين شده است.» (1) «و شيخ ما (ابوسعيد ابوالخير)، قَدّس الله روَحهُ العزيز، مذهب شافعي، رَضِي اللهُ عنه، داشته است. و هم‌چنين، جملة مشايخ و اصحاب طريقت كه بعد از شافعي، رَضِي اللهُ عنه، بوده‌اند، همه به مذهب شافعي انتما كرده‌اند و كسي كه پيشتر قدم در اين راه نهاده است به مذهبي ديگر تمسك نموده بوده است.» «... و از مشايخ هر كسي كه پيش از شافعي بوده است بر مذهب سلف و بر مذهب پير خويش بوده است.» «و جمعي برآنند كه شيخ كبير بايزيد بسطامي، قَدَّس اللهٌ روحَهُ العزيز، مذهب امام بزرگوار ابوحنيفة كوفي داشته است رَضِي اللهُ عنه. و نه چنان است، به سبب آنكه شيخ بايزيد، قَدَّس اللهٌ روحَهُ العزيز، مريد جعفر صادق، رَضِي اللهُ عنه، بوده است و سقّاي او. و جعفر، رَضِي اللهُ عنه، او را بايزيد سقا گفته است و بايزيد مذهب جعفر داشته است كه پير او بوده است و امام خاندان مصطفي، صلوات اللهُ و سلامهُ عليه...»(2) «و شيخ ما (بوسعيد ابوالخير) خرقه از دست شيخ بوعبدالرحمن السُلَمي دارد و او از دست بلقسم نصرآبادي دارد و او از دست شبلي و او از دست جنيد و او از دست سري سَقَطي و او از دست معروف كرخي و او از دست جعفر الصادق و او از دست پدر خويش محمد الباقر و او از دست پدر خويش اميرالمؤمنين زين العابدين و او از دست پدر خويش اميرالمؤمنين حسين و او از دست پدر خويش اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب رَضِي اللهُ عنهم اجمعين، و او از دست مصطفي صلوات و سلامه عليه.»(3) «بوسعيد ابوالخير گفت: «مردي از جهودان نزديك اميرالمؤمنين علي رَضِي اللهُ عنه آمد، گفت: يا اميرالمؤمنين! خداي ما جلّ جلاله كي بود و چگونه بود؟ گونة روي اميرالمؤمنين علي رَضِي اللهُ عنه بگشت. گفت: «خداي بود بي‌صفت بودن و بي‌چگونگي و بود چنانك هميشه بود و بي‌چگونه بود او را پيش نيست و از پيش همه پيش‌هاست. بي‌غايت و بي‌منتهاست. همه غايت‌ها دونِ او منقطع و ناپيداست زيرا كه او غايت غايت‌هاست. بدانستي يا يهودي يا نه؟» يهودي گفت: «گواهي دهم كه بر روي زمين هر كه جز چنين گويد باطل است. وَ اَنا اَشْهَدُ اَنْ لالِلهَ اِلاَ الله وَ اَنَّ مُحَمَّداً رَسُولَ اللهِ.»(4) «شيخ ما ابوسعيد قدس الله روحَهُ العزيز گفت كه نبشته بوديم كه هر كه شب آدينه صلوات دهد هزار بار بر مصطفي صلي الله عليه و سلم وي را به خواب بيند. ما به مرو، آن كرديم. مصطفي را صلوات الله و سلامه عليه به خواب ديديم و فاطمة زهرا رضي الله عنها در پيش او نشسته و مصطفي عليه السلام دست مبارك خويش بر فرق ميمون او نهاده. چون ما خواستيم كه پيش رسول صلي الله عليه و سلم شويم، ما را گفت: «مَه فَاِنَّها سَيّدَةُ نِساء العالَمين.»(5) «شيخ ما (ابوسعيد) گفت: فرا ابوبكر صديق رضي الله عنه گفتند كه ترا از كي آرزو آيد؟ گفت: از كسي كش خداي تعالي نيافريده باشد. گفتند: يا شيخ كسي كش خداي تعالي بنيافريده باشد او را چه كنندكه از هيچ چيز هيچ چيز ندارد؟ شيخ ما گفت: نه چنان ناآفريده‌اي كه شما مي‌پنداريد كه خدايش نيافريده باشد چنانكش بيافريده باشد و اندرو اين همه صفت‌ها آفريده و نهاده و آنگاه اين همه پاك از او بكنده و او را بازان برده باشد، بپاكي كش گويي بنه آفريده بود. اين همه آلايشها درو نبود. شيخ ما گفت: آن پير بلحسن خرقاني مي‌گفت: «صوفي ناآفريده باشد، از اينجا مي‌گفت.»(6) «شيخ ما ابوسعيد گفت: عمر بن الخطاب پرسيد كعب الاحبار را، رضوان الله عليهما، كه «كدام آيت يافتي در توريت مختصرتر؟» كعب گفت: اندرتوريت ايدون يافتم كه حق سبحانه و تعالي مي‌گويد: اَلا مَنْ طَلَبَني وَجَدَني وَ مَنْ طَلَبَ غيريْ لَمْ يَجِدْنِي بدانك هر كه مرا جست مرا يافت و هر كه جز مرا جست هرگز مرا نيافت.»(7)  
   &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; *&nbsp;&nbsp; *&nbsp;&nbsp; *  و ما از فراز فراتر از هزار سال، مي‌ستاييم اين ستارگان جاويدان فرهنگ و تمدن ايران را كه چه حكيمانه و هنرمندانه پاره‌هاي گونه‌گون انديشه وتفكر اسلامي را بهم برآورده خيمه‌گاه وحدت مردمان ساخته‌اند! ابوحنيفه و شافعي و جعفرالصادق(ع) و اميرالمؤمنين علي(ع) و عمر بن الخطاب و ابوبكر ابي قحافه و ... با تلاشهاي فراوان در جاي جاي «اسرار التوحيد» به تكريم نامه برده شده‌اند و اي بسا در سلسله سير و سلوك اصحاب طريقت و تزكيه نفس و مراقبت حال و كسب اخلاص و تربيت و تقرب به حق و نيل به عرفان، مؤثر برشمرده شده‌اند؛ بي‌هيچ بررسي و وارسي در اندازه و شأن و منزلت و تقدم و تأخر و مراتب و سترگي انديشه و وزانت عقل و ... در ميان آنان! شايد كه فردا بيايند عالمان فارغ از تعصب و بي‌اعتنا به وزنه‌ها و سنجه‌هاي در دسترس مردمان مستغرق در آداب زندگاني رايج، «اركان» تفكر و ادب و هنر و حكمت و فرهنگ و مدنيت و شريعت و عرفان جهان اسلام را طبقه‌بندي كرده نقش و اهميت هر يك را در بناي بشكوه تمدن و فرهنگ بي‌بديل اسلامي، باز نمايانند! هر چند بوسعيد اگرنه با صراحت تام، دست كم، ملموس «خرقة معنا » را از دست اميرالمؤمنين علي(ع) گرفته است! و تو چه داني كه اين «خرقه» چيست؟! و كسي را كه هزار ماه با «ظاهر» ستيزيده، «خرقه پشمينه» به چكار آيدش؟! شافعي باشد يا جعفري؟! هر چند براي دنياي سراسر تباه غرب همين «خرقه پشمينه» هم دواست!  
   &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; فرامرز حق‌شناس  &nbsp;    منابع  1ـ اسرارالتوحيد، مقدمه، صفحه بيست و سه، مصحح، دكترشفيعي كدكني. 2ـ همان، صفحات 2 ـ 20. 3ـ همان، صفحات 33ـ32. 4ـ همان، صفحات 249 ـ 248 5ـ همان، صفحه 268 6ـ همان، صفحات 257 ـ 256 7ـ همان، صفحه 243   